بیش فعالی به انگلیسی hyperactivity گفته میشود اما به دلیل اینکه در اغلب موارد با اختلال کم توجهی/بیش فعالی همراه است آن را به عنوان ADHD میشناسند. از خصوصیات اصلی این اختلال رفتاری باید به واکنشهای تکانشگری، مشکل در یادگیری و فعالیت شدید بدنی اشاره کرد.
در واقع کودکان مبتلا به بیش فعالی نمیتوانند بر روی رفتار خود کنترل داشته باشند. آنها معمولا در محیط بسیار آرام به انجام فعالیت پر سر و صدا مشغول میشوند و نمیتوانند با گروه همسالان خود ارتباط موثری داشته باشند.
اگر میخواهید به زبان ساده بدانید adhd یعنی چی؟ باید بگوییم اختلال کمتوجهی/بیشفعالی باعث میشود تا کودک موقعیت خطر را به درستی درک نکند. بنابراین خودش را دائما در موقعیت خطر قرار میدهد. از طرفی بهدلیل عدم توجه کافی دچار افت تحصیلی میشود و نمیتواند عملکرد درستی در فعالیتهای مدرسه یا روزمره خود داشته باشد.
بیشفعالی یا اختلال ADHD اغلب در کودکان سن ورود به مدرسه قابل تشخیص است.
بیش فعالی از کی مشخص میشود؟
یکی از شایعترین اختلالات رفتاری-رشدی اختلال کمتوجهی/بیشفعالی است که در دوران کودکی تشخیص داده میشود. در اغلب موارد کودکان قبل از ۷ سالگی یا با ورود به مدرسه نشانههای این اختلال را در رفتار خود بروز میدهند.
علائم بیش فعالی را بشناسید!
رایجترین علائم بیش فعالی شامل موارد زیر میشوند:
- افراد مبتلا به اختلال کمتوجهی/بیشفعالی تمرکز کافی برای انجام یک کار یا موضوع مشخصی در مدت طولانی ندارند.
- آنها فراموش میکنند چه وظایفی بر عهدهشان گذاشته شده یا در صورت انجام، به ترتیب کارها دقت نمیکنند.
- مبتلایان به بیش فعالی با کوچکترین محرکی دچار حواسپرتی میشوند و تمرکز خود را برای ادامه کار از دست میدهند.
- آرام ماندن و تحرک نداشتن حتی در مدت کوتاه هم برای آنها بسیار دشوار است.
- افراد مبتلا به بیشفعالی دائما وسط حرف دیگران میپرند. در واقع منتظر ماندن برای به اتمام رسیدن صحبت دیگران برای آنها بسیار سخت است.
نشانههای اختلال ADHD با سه ویژگی کمتوجهی، بیشفعالی و تکانشگری شناخته میشود.
علاوهبر این موارد میتوان طیف گستردهای از علائم را با اختلال بیش فعالی مرتبط دانست. اگر بخشی از علائم و واکنشهای فردی مذکور را در خود یا فرزندانتان مشاهده میکنید، حتما با دکتر روانشناس یا روانپزشک در ارتباط باشید.
انواع بیش فعالی کدامند؟
برای درک بهتر اینکه ADHD چیست باید ابتدا با انواع بیش فعالی آشنا شوید. متخصصین حوزه سلامت روان برای تشخیص راحتتر این اختلال آن را به سه دسته زیر تقسیم کردهاند:
اختلال نقص توجه
اولین نوع بیشفعالی نشانههای کمتوجهی است که باعث میشود افراد مبتلا به این اختلال تمرکز کافی برای به اتمام رساندن کارهای خود نداشته باشند. اختلال بیشفعالی در اغلب کودکان خصوصا دخترها با این ویژگی تشخیص داده میشود.
اما نکته مهم این است که کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه بهدلیل بیش فعال بودن و ایجاد شلوغی در کلاس درس منزوی هستند، از همینرو اختلال آنها در زمان درست تشخیص داده نخواهد شد. بههمین دلیل متخصصین توصیه میکنند کوچکترین نشانههای غیر معمول در فرزند خود را جدی بگیرید.
مهمترین علائم اختلال نقص توجه عبارتاند از:
- بیدقتی
- حواسپرتی
- عدم رعایت قوانین
- فراموشکاری مداوم
- عدم توجه به جزئیات
- عدم توانایی در رعایت نظم
- عدم توانایی در برقراری ارتباط چشمی
ADHD و حرکات تکانشی
افراد مبتلا به این نوع از بیشفعالی هم مانند دسته اول در تمرکز مشکل دارند. رفتارهای تکانشی از ویژگی اصلی آنهاست که به صورت قطع صحبت دیگران، تکان دادن مداوم دستوپا و بیقراری بروز پیدا میکند.
شایعترین علائم بیشفعالی و حرکات تکانشی عبارتاند از:
- بیقراری شدید
- پرحرفی زیاد
- انجام فعالیت حرکتی بیش از حد
- عدم تحمل برای رعایت نوبت
- عدم آرامش روحی و روانی
- پریدن وسط حرف دیگران
- فعالیت فیزیکی غیر معمول
بیشفعالی ترکیبی
این نوع اختلال ADHD بسیار شایع است و افراد مبتلا دارای ترکیبی از انواع بیشفعالی (نقص توجه و حرکات تکانشی) بهطور همزمان هستند. مهمترین نشانه آنها حواسپرتی، بیدقتی، رفتارهای تکانشی و فعالیت فیزیکی بیش از اندازه است. در واقع مبتلایان به این نوع اختلال بیش فعالی، انرژی غیر قابل مهارشدنی دارند که اغلب مخرب خواهد بود.
علت ایجاد اختلال کمتوجهی/ بیشفعالی چیست؟
این اختلال در بین کودکان و گاها بزرگسالان بسیار شایع است. با این حال هنوز دانشمندان بهطور قطعی دلیل اصلی ایجاد آن را پیدا نکردهاند. متخصصین سلامت روان بر این باورند که علاوه بر عوامل محیطی و ژنتیکی، برخی از ریشههای عصبی میتواند باعث بروز این اختلال شود.
بر اساس تحقیقاتی که در این زمینه انجام شد، نتایج بهدست آمده نشان میدهند کاهش دوپامین نقش مهمی در بروز ADHD دارد. این ماده شیمیایی با انتقال سیگنالهای عصبی به عملکرد طبیعی مغز و بدن انسان کمک میکند. از همینرو باید آن را عامل مهمی در واکنشهای عاطفی دانست.
یکی از بخشهای مهم مغز قشر خاکستری آن است که باعث کنترل برخی از رفتارها و عملکردهای ما (مانند خود کنترلی، تصمیمگیری، گفتار، کنترل عضلات و ماهیچهها) میشود. در تحقیقات انجام شده متخصصین به این نتیجه رسیدهاند که افراد مبتلا به ADHD، حجم قشر خاکستری مغز کمتری نسبت به سایر افراد دارند.
عوامل موثر در بیش فعالی
از حدسیات و احتمالات که بگذریم، اصلیترین عوامل تاثیرگذار بر ایجاد اختلال کمتوجهی/ بیشفعالی (ADHD) شامل موارد زیر میشوند:
- ژنتیک
- سیگار کشیدن، مصرف مواد مخدر و الکل در دوران بارداری
- قرار گرفتن در معرض آلایندههای محیطی مانند سرب و سموم دفع آفات
- تولد زودهنگام نوزاد با وزن بسیار کم
- صدمات مغزی در دوران جنینی یا نوزادی
سبک زندگی سالم و دور ماندن مادر در دوران بارداری از عوامل محیطی آسیبزا میتواند احتمال ایجاد اختلال ADHD را در کودکان کاهش دهد.
راههای درمان اختلال بیش فعالی ADHD
هدف رویکردهای درمانی این اختلال، مدیریت و کنترل رفتارهای غیرمعمول است. بدین شکل برقراری ارتباط با دیگران برای افراد راحتتر خواهد بود.
- رواندرمانی
- گفتاردرمانی
- آموزش مهارتهای اجتماعی
- دارودرمانی برای افزایش سطح دوپامین (Dopamine) و نوراپینفرین (Norepinephrine) مغز
راهنمای مراجعه به پزشک
بیش فعالی یکی از شایعترین اختلالات رفتاری دوران کودکی است که در سن ورود به مدرسه قابل تشخیص خواهد بود. در صورت عدم درمان بهموقع امکان بروز افسردگی، انزوای اجتماعی، مشکلات خانوادگی و برقراری ارتباط در فرد افزایش پیدا میکند.
